آترزی دریچه تریکوسپید

در حالت طبیعی، خون کم‌اکسیژن از بدن وارد دهلیز راست می‌شود و از طریق دریچه تریکوسپید به بطن راست و سپس به ریه‌ها برای دریافت اکسیژن می‌رود. اما در آترزی تریکوسپید، این مسیر مختل می‌شود و خون کافی به ریه‌ها نمی‌رسد. این موضوع باعث کاهش سطح اکسیژن خون و بروز علائم جدی می‌شود.
آترزی دریچه تریکوسپید یک بیماری مادرزادی قلب است که در آن دریچه تریکوسپید، یعنی دریچه‌ای که بین دهلیز راست و بطن راست قلب قرار دارد، به طور کامل تشکیل نشده یا وجود ندارد. به جای دریچه، یک بافت ضخیم بین این دو حفره قرار می‌گیرد که مانع عبور طبیعی خون از دهلیز راست به بطن راست می‌شود. در نتیجه، بطن راست معمولاً کوچک و رشد نیافته باقی می‌ماند و جریان خون به ریه‌ها کاهش می‌یابد.
در این مقاله، به زبان ساده، توضیح میدهم این بیماری چگونه ایجاد میشود، چه علائمی دارد، چگونه درمان میشود و چگونه میتوانید از کودکتان در مسیر بهبودی حمایت کنید.

نقایص همراه :
نقایص دیگری هم به دنبال این نقص می تواند در قلب وجود داشته باشد که عبارتند از:
در این بیماری دریچه ی سه لتی که بین دهلیز راست و بطن راست قرار دارد تشکیل نمی شود.نقایص دیگری هم به دنبال این نقص می تواند در قلب وجود داشته باشد که عبارتند از:

• عدم رشد کافی و مناسب بطن راست به دلیل وارد نشدن خون کافی به آن.
• رشد ناکافی شریان ریوی که آن هم به دلیل عدم ورود خون کافی به آن می باشد.
• وجود نقص در دیواره بین دو دهلیز که باعث میشود خون تیره دهلیز راست از طریق این نقص با خون روشن دهلیز چپ مخلوط شود (چون دریچه سه لتی وجود ندارد و به طور طبیعی خون نمی‌تواند وارد بطن راست شود)
• وجود نقص در دیواره بین دو بطن که خون مختصری از بطن چپ از طریق این سوراخ وارد بطن راست میشود.
• باز ماندن مجرای شریانی، این مجرا یک رگ کوچک است که بین شریان ریوی و شریان آئورت قرار گرفته است. این رگ قبل از تولد در همه بچه ها وجود دارد اما بعد از تولد وقتی بچه در معرض اکسیژن قرار گیرد این مجرا خود به خود بسته می شود. اما در خیلی از بچه هایی که دریچه سه لتی ندارد پزشکان تلاش می کند تا از این شریان را تا زمان جراحی باز نگه دارند که از طریق دارویی به نام (پروستاگلاندین) این کار صورت می گیرد.
  علائم و تظاهرات بالینی :
  

  علائم این بیماری معمولاً بلافاصله پس از تولد ظاهر می‌شوند و شدت آن‌ها بسته به میزان اختلال در گردش خون متفاوت است. نوزادانی که دریچه سه لتی ندارند در بدو تولد کبود هستند و بعد از دادن اکسیژن به آنها کبودی برطرف نمی‌شود که با اکوکاردیوگرافی این تشخیص تایید میشود.  شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

  • کبودی پوست و لب‌ها (سیانوز)
  • تنگی نفس یا تنفس سریع
  • مشکلات تغذیه و وزن‌گیری ضعیف
  • خستگی و ضعف
  • صدای غیرطبیعی قلب
  • تورم شکم یا اندام‌ها (در موارد شدیدتر)
  • رشد آهسته کودک

  در موارد شدید علائم نارسایی شدید بطن راست همراه با ادم اندام ها، بزرگی کبد و در مراحل پیشرفته (آسیت) یا تجمع مایع در شکم می باشد.

علل و عوامل خطر:
علت دقیق آترزی تریکوسپید هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما این بیماری در دوران رشد جنین و به دلیل اختلال در تشکیل قلب ایجاد می‌شود. برخی عوامل خطر که احتمال بروز این بیماری را افزایش می‌دهند عبارت‌اند از:

• سابقه خانوادگی بیماری‌های مادرزادی قلب
• ابتلای مادر به بیماری‌های ویروسی مانند سرخجه در دوران بارداری
• مصرف برخی داروها در دوران بارداری
• دیابت کنترل‌نشده مادر
• مصرف الکل یا سیگار در دوران بارداری
• سندرم داون و سایر اختلالات ژنتیکی

تشخیص بیماری:
شک به این بیماری با انجام پالس اکسیمتری  و مشخص شدن پایین بودن اکسیژن خون صورت می گیرد. تشخیص آترزی دریچه تریکوسپید معمولاً با اکوکاردیوگرافی انجام می‌شود. این روش به پزشک اجازه می‌دهد ساختار قلب و جریان خون را به‌دقت بررسی کند. سایر روش‌های تشخیصی شامل الکتروکاردیوگرام (نوار قلب)، عکس‌برداری از قفسه سینه و MRI قلب است.

درمان آترزی دریچه تریکوسپید :
درمان این بیماری معمولاً ترکیبی از دارو،آنژیوگرافی و جراحی است و هدف آن بهبود جریان خون به ریه‌ها و افزایش سطح اکسیژن بدن است.

داروها: در روزهای اول تولد، داروی پروستاگلاندین برای باز نگه داشتن مجرای شریانی تجویز می‌شود تا خون بتواند تا زمان جراحی به ریه‌ها برسد.

روش‌های جراحی: اغلب کودکان مبتلا به آترزی تریکوسپید نیاز به چند مرحله آنژیوگرافی و جراحی دارند.

مرحله اول درمان:
در مرحله اول باید میزان اکسیژن خون را بالا برد. برای این مقصود یا مجرای شریانی از طریق دارو به مدت دو هفته باز نگه داشته می‌شود یا مجرای شریانی با کاتتریسم قلبی استنت گذاری می شود و یا یک شانت توسط جراحی بین آئورت و شریان ریوی ایجاد شود. به این ترتیب اجازه داده می‌شود تا مقداری از خون  از طریق این مجرا به سمت ریه ها برود و اکسیژن بیشتری از ریه ها گرفته و سیانوز نوزاد برطرف شود.
امروزه به جای شانت جراحی، از استنت کردن مجرای شریانی به کمک آنژیوگرافی استفاده میشود که این کار توسط آقای دکتر فرشاد جعفری در بخش آنژیوگرافی بیمارستان انجام می شود.

مرحله دوم درمان:
وقتی بچه شش ماه تا یک سال شد دیگر با شانت مرحله ی قبل قادر به گرفتن اکسیژن کافی برای بدن نخواهد بود، هم اکنون نوع دیگری شانت از طریق عمل جراحی برای بچه قرار داده می شود که نام آن “شانت گلن” می باشد.
این شانت بین ورید اجوف فوقانی و شریان ریوی راست قرار میگیرد به این ترتیب خون اکسیژن دار بیشتری از ریه ها به سمت چپ قلب می رود.

مرحله سوم درمان :

با بزرگتر شدن کودک،با شانت گلن تنها، خون کافی وارد ریه نمی شود، لذا باید میزان خون ورودی به ریه افزایش یابد که به این منظور “عمل فانتن” انجام می گیرد. این جراحی در 2 تا 4 سالگی انجام می شود. به کمک این جراحی خون قسمت تحتانی بدن از طریق ورید اجوف تحتانی به شریان ریوی وصل میشود.خون قسمت فوقانی هم که طی جراحی قبلی به شریان ریوی متصل شده بود، به این ترتیب خون تمام بدن بدون عبور از قلب به ریه می رود.

جدول خلاصۀ مراحل درمان :

توصیه‌های مهم برای والدین 

• در صورت مشاهده هرگونه علائم غیرطبیعی مانند کبودی، تنگی نفس یا مشکلات تغذیه در نوزاد، سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
• پیگیری منظم با متخصص قلب کودکان و انجام آزمایش‌های دوره‌ای بسیار مهم است.
• کودکان مبتلا به این بیماری باید از فعالیت‌های ورزشی سنگین دوری کنند ولی تشویق به بازیهای سبک و تحرک متناسب با شرایط شوند.
• در صورت نیاز به اقدامات دندان‌پزشکی، مصرف آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه توصیه می‌شود.
• کودکان مبتلا به این بیماری باید مصرف مقدار آب کافی داشته باشند و از شیرخشکهای پرکالری زیر نظر متخصص تغذیه استفاده کنند.

آترزی دریچۀ تریکوسپید یک چالش پیچیده است، اما با پیشرفتهای جراحی و مراقبتهای پزشکی، بیشتر کودکان به زندگی فعال و شاد دست مییابند. شما به عنوان والدین، نقش کلیدی در پیگیری درمان و ایجاد محیطی حمایتی دارید.

هرگز از پرسیدن سوالات خود از دکتر فرشاد جعفری دریغ نکنید. شما می توانید با “ویزیت حضوری” یا ” مشاوره آنلاین” از راهنمایی های دکتر فرشاد جعفری استفاده کنید.